Page 20 - ๑๐๐ ปี กรมแพทย์ทหารเรือ

การแพทย์ทหารเรือไทยในอดีต (ก่อน พ.ศ.๒๔๓๓)

ย้อนอดีตกลับไปเมื่อหลายศตวรรษที่ผ่านมา ครั้งนั้น
แผ่นดินไทยยังคงได้รับการเรียกขานว่า สยามประเทศ กล่าว
ได้ว่า หมอหรือแพทย์เป็นผู้ที่มีบทบาทและมีความส�าคัญต่อ

บุคคลทุกระดับในด้านการดูแลสุขภาพอนามัย ไม่ว่าจะเป็น
เจ้าฟ้ามหากษัตริย์ เหล่าทหารกล้า หรือแม้แต่ประชาชน
ทั่วไป เนื่องจากในสมัยโบราณนั้น บ้านเมืองยังไม่มีความ
สงบสุข มีการศึกสงครามเกิดขึ้นอยู่เนืองๆ ท�าให้ก�าลังทหาร

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว บาดเจ็บหรือล้มตายเป็นอันมาก อีกทั้งการเดินทัพเป็นไป ทหารสยามในสมัยโบราณ
ด้วยความยากล�าบาก ต้องผ่านไปในที่ทุรกันดาร ขาดแคลน หากยาตราทัพไปทางเรือก็เรียกว่าทัพเรือ เช่น ทหารฝีพายเรือพระที่นั่ง
อาหารและน�้า ท�าให้เกิดความเจ็บป่วยหรือเกิดโรคระบาด หมอประสาน” ท�าการรักษาจัดกระดูก ประสานกระดูกที่หัก
ต่างๆ เช่น ไข้จับสั่น (โรคมาเลเรีย) อุจจาระร่วง ไข้หวัด ให้เข้าที่ “กรมหมอยาตา” ท�าการรักษาโรคตาทั้งหลาย “กรม

เป็นต้น ท�าให้สูญเสียก�าลังทหารหรือท�าให้กองทัพอ่อนแอ หมอฝี” ท�าการรักษาโรคหนองฝี ทั้งโดยใช้ยาและบ่งผ่าฝี และ
กิจการของการแพทย์ทหารน่าจะมีอยู่เคียงคู่กับกองทัพมา “กรมหมอฝรั่ง” ท�าการรักษาด้วยการแพทย์แผนตะวันตก
ทุกยุคทุกสมัย เพื่อให้การดูแลและอนุรักษ์ก�าลังรบที่มีความ โดยแพทย์ทหารในสมัยโบราณนั้นมีความส�าคัญอยู่ที่โรคทาง
ส�าคัญต่อการรักษาอธิปไตยของชาติ อย่างไรก็ตาม จุดเริ่มต้น ยาเป็นหลัก การจัดอัตราก�าลังในกรมหมอยาจึงได้จัดให้มี

ของการแพทย์ทหารไม่อาจสืบค้นหลักฐานได้ชัดเจนว่าเริ่ม มากกว่ากรมอื่นๆ ส�าหรับกรมหมอฝรั่งเป็นข้อสังเกตได้ว่า

นายแพทย์ แดน บีซ บรัดเลย์ แต่เมื่อใด จนกระทั่งปรากฏหลักฐานเมื่อครั้งเจ้าพระยา ในยุคนั้น หมอฝรั่ง หรือการแพทย์แผนตะวันตก หรือการ
บดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ผู้เป็นแม่ทัพน�าก�าลังทหาร แพทย์แผนปัจจุบัน ได้เข้ามามีบทบาทในการรักษาพยาบาล
ไปตีเมืองพระตะบอง (ปัจจุบันอยู่ในประเทศกัมพูชา) เมื่อ ทหารด้วยแล้ว จนมีการตั้งขึ้นเป็นกรมหนึ่ง

เดือนยี่ ปีกุน จุลศักราช 1๒๐1 ร.ศ.๕8 ซึ่งตรงกับรัชสมัย สอดคล้องกับเนื้อหาในบทความเรื่อง “วิวัฒนาการ
พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ แห่งกรุง ทางการแพทย์” ที่กระทรวงสาธารณสุขได้เคยจัดท�าไว้ โดย
รัตนโกสินทร์ ดังที่บันทึกไว้ในจดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและ ระบุว่าใน พ.ศ.๒๓๗1 ซึ่งเป็นปีที่ ๕ ในรัชสมัยพระบาท
ญวน ในประชุมพงศาวดารภาคที่ ๖๗ ได้กล่าวว่า สมัย สมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นปีแรกที่การแพทย์แผน

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว อัตรากองทัพมีหน่วย ตะวันตกเข้ามามีบทบาทส�าคัญต่อวงการแพทย์และการ
หมอขนาดกรมจ�านวน ๖ กรม ประกอบด้วย “กรมหมอยา” สาธารณสุข โดยด�าเนินการควบคู่กันไป กล่าวคือ ได้มีการ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ท�าการรักษาด้วยยาไทย “กรมหมอนวด” ท�าการรักษาด้วย รักษาพยาบาลผู้เจ็บป่วยและท�าการป้องกันโรคติดต่อร้ายแรง
กรมหลวงวงษาธิราชสนิท
(ต้นราชกุลสนิทวงศ์) การบีบนวด จับเส้นสาย ตามต�าราหมอนวดไทยโบราณ “กรม ไปด้วย และในสมัยนี้ นายแพทย์ แดน บีซ บรัดเลย์ (Dan

18

AW-NAVAL MED. BOOK-0.indd 18 3/21/16 4:51 AM