Page 21 - ๑๐๐ ปี กรมแพทย์ทหารเรือ
P. 21
Beach Bradley) หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า “หมอบรัดเลย์” อย่างชัดเจน แต่จะใช้รวมๆ กันไป โดยทหารซึ่งมีหน้าที่สู้รบ
นักเผยแผ่คริสต์ศาสนาชาวอเมริกัน ซึ่งเข้ามาในแผ่นดิน ยามศึกสงครามนั้น สามารถใช้ได้ทั้งการรบทางบกและ
สยามพร้อมกับคณะมิชชันนารีเมื่อ พ.ศ.๒๓๗8 เป็นผู้ริเริ่ม ทางเรือ กองทัพประจ�าการโดยแท้จริงก็ยังไม่มี ซึ่งแต่ก่อน
ให้มีการปลูกฝีป้องกันไข้ทรพิษเป็นครั้งแรกในสยาม และ ผู้ที่เป็นทหาร คือ ราษฎรที่เรียกว่า “ไพร่” ตามปกติแล้วจะอยู่
ปรากฏว่าได้ผลดี กระทั่งใน พ.ศ.๒๓81 โปรดให้หมอหลวง ท�ามาหากินในท้องถิ่นของตน และถูกเกณฑ์มาใช้ราชการ
ไปเรียนวิธีปลูกฝีจากหมอบรัดเลย์เพื่อปลูกให้แก่ข้าราชการ หรืองานหลวงเป็นคราวๆ ไป หากมีศึกสงครามก็เกณฑ์เข้า
และประชาชน ครั้นถึง พ.ศ.๒๓8๗ เกียรติคุณของผู้เผยแผ่ กองทัพตามสังกัด ส่วนผู้ที่เป็นทหารชั้นนายหรือผู้บังคับ
ศาสนา รวมทั้งชื่อเสียงที่หมอบรัดเลย์ท�าไว้ แม้จะไม่ท�าให้ บัญชา โดยมากรับราชการตามต�าแหน่งต่างๆ เมื่อมีศึก
ใครๆ นิยมทั่วไป แต่ก็มีบางท่านเป็นผู้เห็นการณ์ไกล ใคร่จะ สงครามเกิดขึ้นก็ถูกเกณฑ์เข้ากองทัพตามต�าแหน่งหน้าที่
เรียนภาษาและวิชาของฝรั่งเอาไว้ใช้ให้เป็นประโยชน์ โดย เช่นเดียวกัน ซึ่งราชการทัพในสมัยโบราณส่วนใหญ่เป็น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
และพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เฉพาะกรมหลวงวงษาธิราชสนิท (ต้นราชสกุลสนิทวงศ์) นับ การรบทางบก การรบทางเรือในแม่น�้าล�าคลองหรือในทะเล เจ้าอยู่หัวเมื่อครั้งยังทรงพระเยาว์
เป็นแพทย์ชาวสยามคนแรกที่รับเอายาฝรั่งใช้รักษาโรค โดย มีน้อยครั้ง แต่หากเป็นการยกทัพไปทางทะเลมักจะคัดเลือก
เฉพาะอย่างยิ่ง “ยาควินนีน” ที่เรียกในครั้งนั้นว่า “ยาขาวฝรั่ง” ผู้ช�านาญการทะเลไปด้วยเสมอส�าหรับใช้เป็นคนประจ�าเรือ
ซึ่งเมื่อเอายาไทยหุ้มก็เป็นยาแก้ไข้จับสั่นที่มีชื่อเสียงมาก ที่จะบรรทุกกองทหารออกไปรบ โดยเรือรบในอดีตนั้น ถ้า
และต่อมาใน พ.ศ.๒๓9๒ นายแพทย์ ซามูเอล เรย์ โนลด์ เฮาส์ เป็นเรือหลวงขนาดใหญ่ ยามว่างจากศึกก็ใช้เป็นเรือค้าขาย
(Samuel Reynolds House) ซึ่งเป็นหมอของคณะเผยแผ่ กับต่างประเทศเพื่อหาเงินเข้าสู่ท้องพระคลัง ครั้นบ้านเมือง
คริสต์ศาสนาชาวอเมริกัน หรือที่ชาวบ้านมักเรียกว่า “หมอ มีศึกสงครามก็เอาเรือเหล่านั้นมาใช้ในราชการทัพ พร้อมกับ
เฮาส์” ได้เป็นผู้ที่น�ายาสลบอีเธอร์มาใช้เป็นครั้งแรกในสยาม ระดมเกณฑ์เรือของราษฎรตามหัวเมืองชายทะเลต่างๆ มา
วิวัฒนาการทางการแพทย์ของไทยจึงเป็นสิ่งที่มีมายาว เข้ากองทัพด้วย ผู้ที่จะเป็นแม่ทัพเรือก็คัดเลือกจากเจ้านาย
นาน เช่นเดียวกับเรื่องราวกิจการแพทย์ทหารในประเทศไทย หรือข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ที่มีความช�านาญการทะเลเพื่อ พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว
ซึ่งแต่เดิมไม่อาจแบ่งแยกกิจการแพทย์ทหารบกและกิจการ น�ากองทัพออกไปสู้รบกับข้าศึก ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการยกกอง ทรงด�ารงต�าแหน่งผู้บัญชาการทหารเรือ
เป็นพระองค์แรก
แพทย์ทหารเรือได้อย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด เนื่องจากกองทัพ ทหารไปขึ้นบกเข้าตีเมืองข้าศึกตามชายทะเล หรือไม่ก็เดิน
สยามในยุคแรกเริ่มนับตั้งแต่กรุงสุโขทัยเรื่อยมาจนถึงกรุง ทัพทางบกต่อไปอีกจนถึงที่มั่นของฝ่ายข้าศึก ดังนั้นการจะ
รัตนโกสินทร์ตอนต้นนั้น มีทหารอยู่เพียงเหล่าเดียว ไม่ได้ ก�าหนดว่ากองทัพเรือสยามหรือกองทัพเรือไทยก�าเนิดขึ้น
แบ่งแยกเป็นกองทัพบก กองทัพเรือ และกองทัพอากาศ เมื่อใด ก็น่าจะตอบได้ว่าก�าเนิดมาพร้อมๆ กับความเป็น
อย่างเช่นในปัจจุบัน หากยาตราทัพไปทางบกก็เรียกว่า ทัพ เอกราชของสยามประเทศหรือชาติไทย เช่นเดียวกับกองทัพ
บก และหากยาตราทัพไปทางเรือก็เรียกว่า ทัพเรือ ดังที่ บก โดยในสมัยเรือใบไม่มีการแยกเหล่าทหารเป็นฝ่ายบกและ
พลเรือตรี แชน ปัจจุสานนท์ ได้อธิบายไว้ในหนังสือ “ประวัติ ฝ่ายเรืออย่างเด็ดขาด เพิ่งจะเริ่มแยกออกจากกันในสมัย
การทหารเรือไทย” ว่า การทหารของสยามในสมัยโบราณนั้น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ซึ่งเป็น
ไม่ได้มีการแบ่งเหล่าทหารออกเป็นทหารบกหรือทหารเรือ สมัยเรือกลไฟของสยามที่เริ่มมีเรือกลไฟใช้ในราชการแล้ว พลเรือตรี แชน ปัจจุสานนท์
19
AW-NAVAL MED. BOOK-0.indd 19 3/21/16 4:51 AM
